Ο Ρομαντισμός επηρεάζει τα πρώτα λογοτεχνικά έργα στο άρτι δημιουργηθέν νεοελληνικό κράτος. Ο Παναγιώτης Σούτσος αποτελεί έναν από τους επιφανέστερους αντιπροσώπους του. Μέσα από συγκεκριμένα αποσπάσματα από το μυθιστόρημά του "Ο Λέανδρος" θα εξετάσουμε πως διαχειρίζεται το θέμα του έρωτα.
Ο Παναγιώτης Σούτσος προέρχεται από επιφανή οικογένεια Φαναριωτών. Την εποχή που δραστηριοποιείται λογοτεχνικά στην Ευρώπη κυριαρχεί το πνεύμα του Ρομαντισμού . Ο Σούτσος έχει επηρεαστεί, κυρίως, από το ρομαντικό κίνημα στη Γερμανία. Το έργο Τα πάθη του Βέρθερου του Γκαίτε αποκαλύπτει τα χαρακτηριστικά του ρομαντικού κινήματος και εγκαινιάζει το σύγχρονο μυθιστόρημα, το οποίο ξεσκεπάζει ενδόμυχα συναισθήματα και θέτει τις βάσεις του ρομαντισμού. Αυτό το μυθιστόρημα έδωσε τροφή σε πολλούς συγγραφείς, ένας από αυτούς ήταν και ο Παναγιώτης Σούτσος.
Το μυθιστόρημά του αυτό είναι γραμμένο υπό τη μορφή επιστολών, σύμφωνα πάντα με το πνεύμα του Βέρθερου αλλά και τις επιρροές του Foscolo. Πρόκειται για μία απλή μορφή επιστολικού μυθιστορήματος στο οποίο ανταλλάσσονται επιστολές μεταξύ των τεσσάρων ηρώων του. Πρωταγωνιστικό ρόλο, φυσικά, καταλαμβάνει ο ίδιος ο Λέανδρος και η αγαπημένη του Κοραλία. Πέραν αυτών συμμετέχουν ο φίλος του Λεάνδρου ο Χαρίλαος και η φίλη της Κοραλίας η Ευφροσύνη. Βασικό θέμα της ιστορίας είναι το ρομαντικό ειδύλλιο μεταξύ δύο ανθρώπων τους οποίους χώρισαν οι καταστάσεις, αλλά ενώνει ο έρωτας. Είναι χαρακτηριστικό, μάλιστα, το απόσπασμα από την επιστολή ΚΣΤ όταν απευθυνόμενη η Κοραλία προς τον Λέανδρο επικαλείται το πεπρωμένο ώστε να αποδώσει σε αυτό την αιτία που δεν μπορούν να είναι μαζί: η σιδηρά ειμαρμένη μας απεχώρισε, εις την γην δεν μας επερίμενε τύχη ουράνιος, αι αντιπαλεύσεις του πεπρωμένου μάταιαι, αν και στην ουράνια πραγματικότητα, όπως την ορίζει: τύχη ουράνιος, είναι πλασμένοι ο ένας για τον άλλο: η φύσις μας έπλασε διά να συνευτυχήσωμεν.
Ο Σούτσος, πιστός στην εικόνα του αγνού και άδολου έρωτα, πλημμυρίζει το έργο με έντονη την περιγραφή των συναισθημάτων, όπως για παράδειγμα στην επιστολή ΙΖ με τις σκέψεις του Λέανδρου στη θέα της Κοραλίας: παρελθόν, μέλλον δεν υπάρχετε! Όντα, είσθε σκιαί, χείμαρρος ευδαιμονίας, άβυσσος ηδονής. Όμως, δεν αρκείται στις δικές του λέξεις αλλά επιστρατεύει στην ίδια επιστολή τον πόθο που εκπορεύεται από την ποίηση της Σαπφούς, της λεγομένης και 10ης Μούσας` και μάλιστα μεταφέροντας αυτούσια αποσπάσματα από το αρχαίο κείμενο: Φαίνεται μοι κείνος ίσος Θεοίσοιν […] βομβεύσιν δ’ ακοαί μοι. Το ίδιο πράττει και η Κοραλία στην επιστολή ΙΘ όταν εκμυστηρεύεται στην Ευφροσύνη τις μύχιες σκέψεις της και τον ανομολόγητο πόθο της για τον Λέανδρο: η Κοραλία έχασε τας φρένας της, ο Λέανδρος κατεμάγευσε τας αισθήσεις της, το σώμα μου τήκεται` η ψυχή μου μαραίνεται.
Για τον Λέανδρο του Παναγιώτη Σούτσου ο έρωτας είναι ειλικρινής και από τις δύο πλευρές και δεν επιδέχεται την παραμικρή αμφισβήτηση, πολλώ δε μάλλον όταν επιδεικνύεται με όλες τις πτυχές του, πιο φανερός δεν γίνεται: Καίω, καίω! Φέρετέ με εις δροσεράς βρύσεις, έφυγε! Ποίαι άβυσσοι κεκρυμμέναι εξαίφνης ανεκαλυφθησαν. Όμως, αν και η ερωτική επιθυμία απεικονίζεται με τις πλέον έντονες περιγραφές, υπερβαίνουσα τα κοινωνικά στερεότυπα, εντούτοις, παρατηρούμε ότι σε κάποια σημεία εμφιλοχωρούν οι συμβατικές πεποιθήσεις και οι ηθικοί φραγμοί στις σκέψεις της Κοραλίας: Ω θεέ! Θέλω ιδεί τον ενάρετον σύζυγόν μου βασανιζόμενον από τας υποψίας, με κορυφαίο σημείο τα λόγια της Ευφροσύνης προς την Κοραλία στην επιστολή ΙΗ: Τα χρέη του υμεναίου είναι χρέη αληθή, και η διαγωγή της μητρός επηρεάζει την τύχη των τέκνων.
Επιπρόσθετα, ο Σούτσος σέβεται τη γυναικεία φύση, εκφράζοντας τις αντιρρήσεις του για τον τρόπο αντιμετώπισής της από την πλευρά των ανδρών. Αυτό καταδεικνύεται στις παραινέσεις της Ευφροσύνης προς την Κοραλία στην ΙΗ επιστολή: οι άνδρες μας θεωρούν όντα πλασθέντα προς τέρψιν της καρδίας των. Εδώ να σημειώσουμε ότι τα λόγια της συμφωνούν με την οπτική του Φρουμέντιου περί σκεύους ηδονής στο έργο του Ροΐδη Πάπισσα Ιωάννα, με τη διαφορά ότι ο Ροΐδης παρουσιάζει τις σκέψεις του νεαρού μοναχού κυνικά και ωμά, ενώ ο Σούτσος, διά στόματος Ευφροσύνης, στηλιτεύει τον ανδρικό φαλλοκρατισμό στοχεύοντας στη γυναικεία χειραφέτηση. Για να είμαστε, όμως, ειλικρινείς και ο Ροΐδης κάνει αναφορά στη χειραφέτηση της γυναίκας: τρέφοντος τη εσκωριασμένην ιδέαν ότι αι γυναίκες πρέπει να έχωσιν ένα μόνον εραστήν […] καθίστα αυτόν σκεύος οχληρόν και δυσμετακόμιστον, αντιστρέφοντας μάλιστα τους όρους του αντικειμένου στην πρόταση όταν στη θέση του σκεύους βάζει τον Φρουμέντιο` εκεί που ο τελευταίος προηγουμένως είχε τοποθετήσει την Ιωάννα.
Η βασική θέση του Σούτσου είναι πως δεν αξίζει στην γυναίκα να καταπιέζεται και πως το δίκαιο θα ήταν η χειραφέτησή της. Ο Σούτσος, ως γνήσιο τέκνο του ρομαντικού κινήματος, προσδίδει στον έρωτα θείες διαστάσεις, δεν υπερβαίνει, όμως, τις ηθικές συμβάσεις. Παρουσιάζει τους πρωταγωνιστές του από τη μία να φλέγονται από ερωτική επιθυμία, ενώ από την άλλη να κρατούν τις αποστάσεις σεβόμενοι την ειμαρμένη που τους έλαχε. Όλα κινούνται στα πλαίσια των κοινωνικών συμβάσεων.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου